Class 7 Science Chapter 7 Swadhyay (ધોરણ 7 વિજ્ઞાન પાઠ 7 સ્વાધ્યાય)

Class 7 Science Chapter 7 Swadhyay
Class 7 Science Chapter 7 Swadhyay

Class 7 Science Chapter 7 Swadhyay

Class 7 Science Chapter 7 Swadhyay. Std 7 Science Chapter 7 Swadhyay. ધોરણ 7 વિજ્ઞાન વિષયના એકમ 7 નું સ્વાધ્યાય વાંચી અને લખી શકશો. ધોરણ 7 વિજ્ઞાન પાઠ 7 સ્વાધ્યાય.

ધોરણ : 7

વિષય : વિજ્ઞાન

એકમ : 7. હવામાન, આબોહવા અને આબોહવાની સાથે પ્રાણીઓનું અનુકૂલન

સત્ર : પ્રથમ

સ્વાધ્યાય

પ્રશ્ન 1. કોઈ પણ સ્થળના હવામાનને નક્કી કરતાં તત્ત્વોનાં નામ જણાવો.

ઉત્તર : તાપમાન, ભેજનું પ્રમાણ (આર્દ્રતા) , વરસાદ, પવનની ઝડપ વગેરે સ્થળનું હવામાન નક્કી કરતાં મૂળ તત્ત્વો છે.

પ્રશ્ન 2. દિવસના કયા સમયગાળામાં મહત્તમ તેમજ ન્યૂનતમ તાપમાન જોવા મળે છે?

ઉત્તર : સામાન્ય રીતે દિવસનું મહત્તમ તાપમાન બપોરના સમયે અને ન્યૂનતમ  તાપમાન વહેલી સવારના સમયે હોય છે.

પ્રશ્ન 3. ખાલી જગ્યા પૂરો :

(1) લાંબા સમય સુધી નોંધાયેલા સરેરાશ હવામાનને………કહે છે.

ઉત્તર : આબોહવા

(2) એક સ્થળે ખૂબ જ ઓછો વરસાદ થાય છે અને વર્ષ દરમિયાન તાપમાન ખૂબ જ વધુ હોય છે, તો આ સ્થળની આબોહવા……… અને ………. છે એમ કહેવાય.

ઉત્તર : ગરમ, સૂકી

(3) પૃથ્વી પરના એવા બે પ્રદેશો જ્યાં ચરમ (વિકટ) આબોહવાકીય પરિસ્થિતિ હોય છે તે…………….અને………..છે.

ઉત્તર : ધ્રુવ પ્રદેશ, વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવન

પ્રશ્ન 4. નીચેના વિસ્તારોમાં આબોહવાનો પ્રકાર જણાવો :

(a) જમ્મુ અને કશ્મીર : મધ્યમ, ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા

(b) કેરલ : ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા

(c) રાજસ્થાન : ગરમ અને સૂકી આબોહવા

(d) ઉત્તર-પૂર્વ ભારત : ભેજવાળી આબોહવા

પ્રશ્ન 5. હવામાન અને આબોહવા બંનેમાં કોણ વારંવાર ફેરફાર પામે છે?

ઉત્તર : હવામાન

પ્રશ્ન 6. પ્રાણીઓની કેટલીક લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે :

(1) ફળોનો ભારે ખોરાક (2) સફેદ રૂંછાદાર વાળ (3) સ્થળાંતરની જરૂરિયાત (4) મોટો અવાજ (5) પગ પર ચોટી જાય તેવી ગાદી (6) ચામડીની નીચે ચરબીનું સ્તર (7) પહોળા અને મોટા પંજા (8) ચમકદાર રંગ (9) મજબૂત પૂંછડી (10) લાંબી અને મોટી ચાંચ.

ઉપરોક્ત દરેક લાક્ષણિકતા એ ધુવ પ્રદેશ કે વર્ષાવનના અનુકૂલન માટે છે. તમે વિચારી શકો છો કે, કેટલીક લાક્ષણિકતા બંને પ્રદેશોના અનુકૂલન માટે હોઈ શકે?

ઉત્તર :

લાક્ષણિકતા = કયા પ્રદેશના અનુકૂલન માટે?

(1) ફળોનો ભારે ખોરાક = વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવન

(2) સફેદ રૂંછાદાર વાળ = ધ્રુવ પ્રદેશ

(3) સ્થળાંતરની જરૂરિયાત = ધ્રુવ પ્રદેશ

(4) મોટો અવાજ = વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવન

(5) પગ પર ચોંટી જાય તેવી ગાદી = વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવન

(6) ચામડીની નીચે ચરબીનું સ્તર = ધ્રુવ પ્રદેશ

(7) પહોળા અને મોટા પંજા = ધ્રુવ પ્રદેશ

(8) ચમકદાર રંગ = વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવન

(9) મજબૂત પૂંછડી = વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવન

(10) લાંબી અને મોટી ચાંચ = વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવન

ના. કોઈ લાક્ષણિકતા બંને પ્રદેશોના અનુકૂલન માટે નથી.

પ્રશ્ન 7. વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવનમાં પ્રાણીઓની સંખ્યા ઘણી મોટી હોય છે. સમજાવો આવું શા માટે હોય છે?

ઉત્તર : વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવન પ્રદેશોમાં આબોહવા ગરમ અને ભેજવાળી હોય છે. આ પ્રદેશોમાં ખૂબ જ ભારે વરસાદ પડે છે. દિવસ અને રાત્રિનો સમયગાળો લગભગ સમાન હોય છે. સતત હૂંફાળી પરિસ્થિતિ અને વધુ વરસાદને લીધે વૃક્ષો વધુ ઊગે છે. તેથી પ્રાણીઓને પૂરતો ખોરાક મળી રહે છે. આવી પરિસ્થિતિ પ્રાણીઓના વિકાસ માટે અનુકૂળ છે. આથી વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવનમાં પ્રાણીઓની સંખ્યા ઘણી મોટી હોય છે.

પ્રશ્ન 8. ઉદાહરણ સાથે સમજાવો કે, ખાસ પ્રકારની આબોહવાકીય પરિસ્થિતિમાં અમુક પ્રકારનાં પ્રાણીઓ જ જોવા મળે છે.

ઉત્તર : પ્રાણીઓ જે પરિસ્થિતિમાં રહેતાં હોય તેમાં જીવિત રહેવા માટે અનુકૂલન સાધે છે. જે પ્રાણીઓ અતિશય ઠંડી કે ગરમ આબોહવામાં રહેલાં હોય તેઓ સખત ઠંડી કે ગરમીથી બચવા માટે ખાસ વિશેષતાઓ ધરાવતાં હોય છે. ધ્રુવ પ્રદેશ બરફ આચ્છાદિત છે અને ત્યાં વર્ષના મોટા ભાગના સમયગાળામાં ખૂબ જ ઠંડી પડે છે. આથી ત્યાં રહેતાં પ્રાણીઓએ આ ગંભીર પરિસ્થિતિ સાથે અનુકૂલન સાધવા ખીસ પ્રકારની લાક્ષણિકતાઓ કેળવી છે. ત્યાં રીંછને ઠંડી સામે રક્ષણ મેળવવા પોતાના શરીર પર સફેદ ઘટ્ટ વાળનું આવરણ, ચામડી નીચેના ભાગમાં ચરબીનું સ્તર, તીવ્ર ધ્રાણેન્દ્રિય તથા તરી શકે તે માટે મોટા અને પહોળા પંજા હોય છે. આવાં એનુકૂલન ધરાવતાં પ્રાણીઓ જ અહીં જીવી શકે છે. તેથી ખાસ પ્રકારની આબોહવાકીય પરિસ્થિતિમાં અમુક જ પ્રકારનાં પ્રાણીઓ જોવા મળે છે.

પ્રશ્ન 9. વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવનના પ્રદેશમાં હાથી કેવી રીતે અનુકૂલન સાધે છે?

ઉત્તર : વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવનના પ્રદેશમાં હાથી નીચે મુજબ અનુકૂલન સાધી પોતાનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખે છે :

(1) વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવનમાં વનસ્પતિ વધુ ઊગે છે. તેથી તેને સામાન્ય રીતે ખોરાક મળી રહે છે. (2) તેને સૂંઢ હોય છે. જે તેના નાક તરીકે કાર્ય કરે છે. તે ગંધ પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે. આથી પોતાના ખાવાલાયક ખોરાકની પસંદગી કરે છે. (3) ખોરાક પકડવા તથા મોંમાં મૂકવા સૂંઢનો ઉપયોગ કરે છે, જે બીજાં પ્રાણીઓ આમ નથી કરી શકતાં. (4) વળી તેને બાહ્ય દાંત હોય છે, જે વૃક્ષની છાલને ઉખાડવામાં ઉપયોગી છે. વૃક્ષની છાલ અને વૃક્ષની ડાળીઓ તેનો પ્રિય ખોરાક છે. આ ખોરાક બીજાં પ્રાણીઓના ખોરાક કરતાં ભિન્ન પ્રકારનો હોવાથી ખોરાકની હરીફાઈને સહેલાઈથી સંભાળી શકે છે. (5) વળી તેના મોટા કાન અત્યંત મૃદુ અવાજને સાંભળી શકે છે તથા ગરમ હવામાનમાં પંખા તરીકે શરીરને ઠંડું રાખી શકે છે.

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તરને અનુરૂપ સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો: (પ્રશ્ન 10 થી 12)

પ્રશ્ન 10. શરીર પર ચટાપટા ધરાવતું માંસભક્ષી પ્રાણી તેનો શિકાર પકડતી વખતે ઝડપથી ખસે છે, જે મોટે ભાગે……..

(A) ધ્રુવ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે.

(B) રણપ્રદેશમાં જોવા મળે છે.

(C) સમુદ્રમાં જોવા મળે છે.

(D) વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવનમાં જોવા મળે છે

ઉત્તર : (D) વિષુવવૃત્તીય વર્ષાવનમાં જોવા મળે છે.

પ્રશ્ન 11. અતિશય ઠંડી આબોહવામાં અનુકૂલન સાધવા માટે ધ્રુવીય રીંછ કઈ લાક્ષણિકતા ધરાવે છે?

(A) સફેદ રંછાવાળા વાળ, ચામડી નીચે ચરબી, ગંધ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલતા

(B) પાતળી ચામડી, મોટી આંખો, સફેદ મોટા પંજા

(C) લાંબી પૂંછડી, મજબૂત જડબાં, સફેદ મોટા પંજા

(D) સફેદ શરીર, તરવા માટેના પંજા, શ્વસન માટે ચૂઈ (gills)

ઉત્તર : (A) સફેદ રૂંછાવાળા વાળ, ચામડી નીચે ચરબી, ગંધ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલતા

પ્રશ્ન 12. કયો વિકલ્પ વિષુવવૃત્તીય પ્રદેશને સારી રીતે વર્ણવે છે?

(A) ગરમ અને ભેજવાળો

(B) મધ્યમ તાપમાન અને ભારે વરસાદ

(C) ઠંડક અને ભેજધારક

(D) ગરમ અને સૂકું

ઉત્તર : (A) ગરમ અને ભેજવાળો

Also Read :

ધોરણ 7 વિજ્ઞાન પાઠ 8 સ્વાધ્યાય