Class 6 Science Chapter 14 Swadhyay (ધોરણ 6 વિજ્ઞાન પાઠ 14 સ્વાધ્યાય)

Class 6 Science Chapter 14 Swadhyay
Class 6 Science Chapter 14 Swadhyay

Class 6 Science Chapter 14 Swadhyay

Class 6 Science Chapter 14 Swadhyay. ધોરણ 6 વિજ્ઞાન વિષયના એકમ 14 નું સ્વાધ્યાય વાંચી અને લખી શકશો. ધોરણ 6 વિજ્ઞાન પાઠ 14 સ્વાધ્યાય.

ધોરણ : 6

વિષય : વિજ્ઞાન

એકમ : 14. પાણી

સત્ર : દ્વિતીય

સ્વાધ્યાય

પ્રશ્ન 1. ખાલી જગ્યા પૂરો :

(1) પાણીનું વરાળમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયાને……………. કહે છે.

જવાબ : બાષ્પીભવન

(2) પાણીની વરાળનું પાણીમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયાને……………. કહે છે.

જવાબ : ઘનીભવન

(3) એક વર્ષ કે વધારે સમય સુધી વરસાદ ન પડે તો તે વિસ્તારમાં…………..પડે છે.

જવાબ : દુષ્કાળ

(4) વધારે વરસાદથી…………………આવે છે.

જવાબ : પૂર

પ્રશ્ન 2. નીચે આપેલું પ્રત્યેક વિધાન શું તે બાષ્પીભવન અથવા ઘનીભવનના કારણે છે?

(1) ઠંડા પાણીથી ભરેલા ગ્લાસની બહારની સપાટી પર પાણીના ટીપાનું દેખાવું.

જવાબ : ઘનીભવન

(2) ભીનાં કપડાં પર ઇસ્ત્રી ફેરવવાથી વરાળ નીકળવી.

જવાબ : બાષ્પીભવન

(3) શિયાળામાં સવારે ધુમ્મસનું દેખાવું.

જવાબ : ઘનીભવન

(4) ભીનાં કપડાંથી લૂછવામાં આવેલું બ્લેકબોર્ડ થોડા સમયમાં સુકાઈ જાય છે.

જવાબ : બાષ્પીભવન

(5) ગરમ સળિયા પર પાણી છાંટવાથી વરાળ ઉત્પન્ન થવી.

જવાબ : બાષ્પીભવન

પ્રશ્ન 3. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?

(1) હવામાં પાણીની વરાળ માત્ર ચોમાસામાં જ હાજર હોય છે.

જવાબ : ખોટું

(2) પાણી મહાસાગરો, નદીઓ તથા સરોવરોમાંથી બાષ્પીભવન પામે છે. પરંતુ જમીન પરથી બાષ્પીભવન પામતું નથી.

જવાબ : ખોટું

(3) પાણીનું તેની બાષ્પમાં રૂપાંતરણ થવું તે બાષ્પીભવન તરીકે ઓળખાય છે.

જવાબ : સાચું

(4) પાણીનું બાષ્પીભવન માત્ર સૂર્યપ્રકાશમાં જ થાય છે.

જવાબ : ખોટું

(5) હવાની ઉપરની તરફ જ્યાં વધુ ઠંડક હોય છે, ત્યાં પાણીની વરાળ ઘનીભવન થઈને નાની નાની જલકણિકાઓ બનાવે છે.

જવાબ : સાચું

પ્રશ્ન 4. માની લો કે, તમે તમારા સ્કૂલના યુનિફૉર્મને વરસાદની ઋતુમાં ઝડપી સૂકવવા માંગો છો, તો શું તેને સગડીની નજીક અથવા હીટરની નજીક ફેલાવવાથી આ કાર્યમાં સહાયતા મળશે?

ઉત્તર : હા, સ્કૂલના યુનિફૉર્મને ઝડપથી સૂકવવા માટે સગડીની નજીક કે હીટરની નજીક ફેલાવવાથી ગરમીને લીધે બાષ્પીભવનની ક્રિયા ઝડપી થાય છે. બાષ્પીભવન ઝડપથી થતાં ભીના યુનિફૉર્મમાંથી પાણી ઝડપથી ઊડી જાય છે. પરિણામે યુનિફોર્મ થોડી વારમાં સુકાઈ જાય છે. તેથી વરસાદની ઋતુમાં યુનિફૉર્મ ઝડપી સૂકવવા તેને સગડીની નજીક અથવા હીટરની નજીક ફેલાવવો જોઈએ.

પ્રશ્ન 5. એક પાણીની ઠંડી બૉટલ રેફ્રિજરેટરમાંથી બહાર કાઢો. કેટલાક સમય પછી તમે તેની આજુબાજુ પાણીનાં ગોળ ગોળ ટીપાં જોશો. કેમ?

ઉત્તર : રેફ્રિજરેટરમાંથી બહાર કાઢેલી પાણીની બૉટલ ખૂબ ઠંડી હોય છે. બૉટલની આજુબાજુની હવા ઠંડી બૉટલને સ્પર્શતાં હવામાંનો ભેજ ઠંડો પડી ઘનીભવન પામી પાણીનાં નાનાં નાનાં ટીપાં રૂપે બાઝે છે. આથી બૉટલની આજુબાજુ બહારની સપાટી પર પાણીનાં ગોળ ગોળ ટીપાં દેખાય છે.

પ્રશ્ન 6. ચશ્માંના લેન્સ સાફ કરવા માટે લોકો તેના ઉપર ફૂંક મારે છે, તો લેન્સ પલળી જાય છે. લેન્સ કેમ પલળી જાય છે? સમજાવો.

ઉત્તર : ફૂંક (ઉચ્છવાસ) દ્વારા બહાર કાઢેલી હવામાં પાણીની બાષ્પ હોય છે. ચશ્માંના લેન્સ પર ફૂંક મારવાથી પાણીની બાષ્પ તેને અડકતાં ઠંડી પડે છે અને તેનું ઘનીભવન થઈ પાણીનાં સૂક્ષ્મ બિંદુઓમાં ફેરવાય છે. ચશ્માંના લેન્સ પર જામેલાં આ પાણીનાં બિંદુઓને લીધે ચશ્માંનો લેન્સ પલળી જાય છે. (આ ભીના થયેલ લેન્સને સરળતાથી સાફ કરી સ્વચ્છ બનાવાય છે.)

પ્રશ્ન 7. વાદળ કેવી રીતે બને છે?

ઉત્તર : સૂર્યની ગરમીને કારણે દરિયાના પાણીનું અને અન્ય જળાશયોના પાણીનું સતત બાષ્પમાં રૂપાંતર થયા કરે છે. પાણીની બાષ્પ હલકી હોવાથી આકાશમાં ઊંચે ચઢે છે. જેમ જેમ બાષ્પ ઉપર જાય છે તેમ તે ઠંડી પડતી જાય છે. પર્યાપ્ત ઊંચાઈએ બાષ્પ એટલી ઠંડી થઈ જાય છે કે તે ઘનીભવન પામી પાણીનાં નાનાં નાનાં ટીપાં (જળકણિકાઓ) બને છે. આ નાની જળકણિકાઓ હવામાં તરે છે, જે વાદળ સ્વરૂપે આપણને આકાશમાં દેખાય છે.

પ્રશ્ન 8. દુષ્કાળ ક્યારે પડે છે?

ઉત્તર : જ્યારે કોઈ વિસ્તારમાં લાંબા સમય સુધી વરસાદ પડે નહિ કે ખૂબ જ ઓછો વરસાદ પડે તો ખેતરમાં પાક ઊગી શકે નહિ અને તેથી અનાજ અને પાણીની અછત વરતાય. આને તે વિસ્તારમાં દુષ્કાળ પડ્યો કહેવાય.

Also Read :

ધોરણ 6 વિજ્ઞાન પાઠ 15 સ્વાધ્યાય